• facebook
  • twitter
  • YouTube
  • Newsletter
  • rss
  • Maryjny katechizm

    ks. Tomasz Jaklewicz

    |

    GN 48/2011

    dodane 01.12.2011 00:15

    Judyt wojująca, runo Gedeona, plastr miodu Samsona… Za każdym z tych określeń kryje się biblijna historia, w której Bóg objawia swą moc.

    Mój profesor Starego Testamentu często zadawał na egzaminie pytanie o wyjaśnienie fragmentu z godzinek. I, jak pamiętam, studenci nie zawsze odpowiadali śpiewająco. Godzinki o Niepokalanym Poczęciu są dosłownie całe utkane z Biblii. Znajdziemy w nich aż 50 obrazów i symboli zaczerpniętych z Pisma Świętego. Śpiewając godzinki, możemy nie tylko wychwalać świętość Niepokalanej, ale zrobić sobie powtórkę z wiedzy biblijnej i teologicznej. Dawniej ta piękna modlitwa rozbrzmiewała często. W kościołach, w domach. Dziś, w czasach kompaktów, empetrójek oraz iPhone’ów, śpiewanie czegokolwiek staje się zjawiskiem wyjątkowym. Płytą CD z godzinkami, dołączoną do dzisiejszego GN, zachęcamy do powrotu do tej pięknej modlitwy, odkrycia jej na nowo.

    Śpiewali je królowie, szlachta i lud

    Godzinki to piękny przykład pobożności ludowej, przy czym ludowość nie oznacza bynajmniej czegoś prymitywnego. Wręcz przeciwnie. Można podziwiać kunszt literacki i teologiczny, z jakim autor tej modlitwy odmalował obraz Maryi, posługując się paletą biblijnych motywów. Można też docenić urok dawnej polszczyzny.

    Godzinki są zbudowane na wzór liturgii godzin, czyli brewiarza. Składają się z siedmiu części: jutrzni, prymy, tercji, seksty, nony, nieszporów i komplety. Ponieważ są znacznie krótsze od kanonicznych godzin brewiarza, dlatego nazwano je godzinkami (łac. horae parvae). Pojawiły się w średniowieczu i były jakby skróconą wersją liturgii godzin, stając się, od XIII wieku, zasadniczo modlitwą świeckich chrześcijan. Popularyzowały je różne pobożne bractwa i trzecie zakony. Najbardziej znane w Polsce są Godzinki o Niepokalanym Poczęciu Maryi, ale są też godzinki poświęcone Chrystusowi, poszczególnym tajemnicom Jego życia i dzieła, są godzinki ku czci świętych oraz przypisane do okresów liturgicznych.

    Godzinki o Niepokalanym Poczęciu są oparte na XV-wiecznym oficjum brewiarzowym. Ich dzisiejszą postać zawdzięczamy prawdopodobnie hiszpańskiemu jezuicie Piotrowi Rodriguezowi (1531–1617), a polskie tłumaczenie z łaciny nieznanemu jezuicie krakowskiemu. Niektórzy utrzymują, że autorem przekładu jest ks. Jakub Wujek. Pierwsze polskie wydanie ukazało się drukiem w roku 1625. Melodia oparta jest na motywie zaczerpniętym z Kyrie gregoriańskiej Mszy IX o Matce Bożej.

    Godzinki śpiewało wiele pokoleń Polaków. Były ulubionym nabożeństwem króla Zygmunta III Wazy. Śpiewała je szlachta, śpiewało rycerstwo polskie w obozach wojskowych (np. konfederatów barskich). Rozbrzmiewały w dworkach szlacheckich, w zakładach rzemieślników i pod strzechami wiejskich chat. W kościołach śpiewano je podczas porannej cichej Mszy albo przed Sumą w niedzielę.

    Przestępstwo Adama nie ma prawa w Tobie

    Godzinki są wyrazem wiary w Niepokalane Poczęcie, która była żywa na długo przed ogłoszeniem dogmatu w 1854 roku. Prawda o uchronieniu Maryi od grzechu pierworodnego była przedmiotem sporu średniowiecznych teologów. Przełomem okazała się argumentacja bł. Dunsa Szkota (1266–1308), który pisał, że Maryja została uchroniona od skażenia grzechem na mocy przyszłych zasług Chrystusa. Godzinki w swej łacińskiej wersji były przełożeniem teologicznej tezy na język modlitwy. Prawda o poczęciu Maryi bez grzechu pierworodnego wyrażona jest wielokrotnie w poetyckich frazach, np. „przestępstwo Adama nie ma prawa w Tobie”, „pierwej święta w żywocie matki, niż zrodzona”, albo obszerniej: „Przystało, aby Cię Syn tak zacny od winy pierworodnej zachował i zmazy Ewinej. Który Ciebie za matkę obierając sobie, chciał, by przywara grzechu nie postała w Tobie”.

    W godzinkach słyszymy także echa pozostałych trzech dogmatów maryjnych, a mianowicie prawdy o Bożym macierzyństwie (np. „za Matkę obrał Słowu Jednorodzonemu”, „nam Zbawiciela świata Maryja powiła”, „z Ciebie Słowo przedwieczne w ciało się przybrało”), o trwałym dziewictwie Maryi (np. „pałac wstydu panieńskiego”, „Matka szlachetna w panieńskiej czystości”) i o wyniesieniu do chwały nieba („Po prawej stronie Króla stoisz w złotogłowie”).

    Autor godzinek odnosił do Maryi wiele motywów ze Starego i Nowego Testamentu. Niepokalana jest porównywana nie tylko do biblijnych kobiet, ale także do niektórych przedmiotów i wydarzeń. Godzinkowe hymny to właściwie cała litania oryginalnych maryjnych tytułów. Niektóre są znane z Litanii Loretańskiej, ale większość nie. Nie sposób w jednym artykule omówić wszystkie, bo prawie każde słowo w godzinkach ma jakiś związek z tekstem biblijnym, spróbujmy więc przyjrzeć się tylko kilku najbardziej oryginalnym wyrażeniom, żebyśmy wiedzieli, co śpiewamy.

    «« | « | 1 | 2 | 3 | » | »»
    oceń artykuł

    Zobacz także

    Reklama

    , aby komentować lub podaj nazwę wyświetlaną
    Gość

      Reklama

      Reklama

      Zachowane na później

      Pobieranie listy

      Reklama

      przewiń w dół